Ο δυναμικός χαρακτήρας τού ρήματος

Δίνω την θεωρητική πλευρά τού θέματος από το πρόσφατο βιβλίο μου που εστιάζει στο ρήμα.

Ακολουθώντας την ηρακλείτεια και αριστοτέλεια διάκριση μεταξύ τού απλού “εἶναι” και τού “γίγνεσθαι”, μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι το ΡΗΜΑ στην γλώσσα δηλώνει το γ ί γ ν ε σ θ α ι, ενώ τα ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ δηλώνουν το ε ἶ ν α ι στην γλώσσα. Κατ’επέκταση, το ρήμα είναι η δ υ ν α μ ι κ ή όψη τής γλώσσας, ενώ τα ουσιαστικά είναι η σ τ α τ ι κ ή πλευρά της.

Αυτή την φιλοσοφική διάκριση εφαρμόζουμε στην γλωσσολογία ως μια σημαντική γενικότερη διάκριση των μερών τού λόγου. Πρόκειται για την διάκριση σε δυναμικά (dynamic) και στατικά (stative). Ως κατ’εξοχήν δυναμικό στοιχείο τού λόγου θεωρείται το ρήμα, ενώ το ουσιαστικό κατατάσσεται στα στατικά.

Αυτός ο δυναμικός χαρακτήρας τού ρήματος τάσσει το ρήμα στο επίκεντρο τής επικοινωνίας καθώς τού προσδίδει το αριστοτελικό κύριο «κινούν αίτιο» (causa movens), την ΕΝΕΡΓΕΙΑ. Το ρήμα είναι το μόνο γλωσσικό συστατικό που δηλώνει αλλαγές καταστάσεων, κινητικότητα, πράξεις, δράση και δραστηριότητα, εκδήλωση ενέργειας που μεταβαίνει εκτός («μεταβατικά ρήματα») ή παραμένει εντός («αμετάβατα ρήματα») ή επιστρέφει στην πηγή της («αυτοπαθή ρήματα»), ενέργειας που εναλλάσσεται κατά χρονική βαθμίδα (παρελθόν, παρόν, μέλλον) ή ποιότητα χρόνου («ατελές – τέλειο – συντελικό ποιόν ενέργειας» ), ενέργεια που εναλλάσσεται στην πηγή και στον στόχο της.

Περιορισμένη δυναμικότητα διατηρούν από την φύση τους μόνο τα ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ, τα οποία περιβάλλονται από ορίσματα, υποκείμενα και αντικείμενα (“η υπογραφή τού συμβολαίου” – “ο ερχομός τού παιδιού” – “η συνάντηση με τον υπουργό” – “το γράψιμο τής επιστολής” – “το σφύριγμα τού τρένου”).