Ομιλία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Οι πρυτανικές αρχές τού Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με επικεφαλής τον Πρύτανη καθηγητή τής Ιατρικής κ. Κυριάκο Αναστασιάδη μού έκαναν την εξαιρετική τιμή να μού ζητήσουν να εκφωνήσω τον πανηγυρικό λόγο τού εορτασμού τής Εθνικής Επετείου τής 25ης Μαρτίου στο ιστορικό και δυναμικό αυτό πανεπιστήμιο. Αυτό έγινε στο πνεύμα που έχει εμφυσήσει στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο ο Πρύτανης κ. Αναστασιάδης να δοθεί βήμα σε επιστήμονες και πνευματικούς ανθρώπους άλλων πανεπιστημίων να αναπτύξουν τις θέσεις τους για μεγάλα θέματα όπως είναι, εν προκειμένω, η ουσία, η σημασία και το ιστορικό μήνυμα τής εθνικής μας Παλιγγενεσίας.

Ευχαριστώ θερμά την Πρυτανεία και την Σύγκλητο τού Αριστοτελείου Πανεπιστημίου που με τίμησαν με την πρόσκληση και την παρουσία τους στην ομιλία μου. Επίσης στην συζήτηση με τις πρυτανικές αρχές (τον Πρύτανη και τους τρεις Αντιπρυτάνεις) είχα την ευκαιρία να εκτιμήσω την ευρύτητα τού πνεύματος και τους ουσιαστικούς στόχους επιστήμης και παιδείας που έχουν θέσει για το Αριστοτέλειο με επίκεντρο τους φοιτητές και την ποιότητα των σπουδών αλλά και με το άνοιγμα τού Αριστοτελείου προς την κοινωνία και την συνεργασία με άλλα πανεπιστήμια.

Η θέση που υποστήριξα στην ομιλία μου με θέμα «Η επίδραση τού Νεοελληνικού Διαφωτισμού στην αφύπνιση τού Γένους το 1821:Αδαμάντιος Κοραής και Ρήγας Φεραίος» είναι ότι μια μικρή χώρα, η Ελλάδα, ταλαιπωρημένη και εξασθενημένη από τεσσάρων αιώνων δουλεία, δεν θα ξεκινούσε έναν άνισο και σκληρό απελευθερωτικό αγώνα εναντίον ενός πανίσχυρου κατακτητού, αν οι Έλληνες δεν είχαν πιστέψει στην ανάγκη της ελευθερίας μέσα από την πνευματική ζύμωση που προηγήθηκε, μέσα από τον «φωτισμό» τού Γένους, που καλλιεργήθηκε συστηματικά στην Ελλάδα τον 17ο και τον 18ο αιώνα.

Αναφέρθηκα στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, που όρισα ως την προσπάθεια διαφώτισης τού υπόδουλου Γένους από εμπνευσμένους διδάχους, τους Διδασκάλους του Γένους, ως προς την καταγωγή, τις αξίες, τον πολιτισμό, την ιστορία και το μέλλον του Γένους με σκοπό την αποτίναξη τού ξενικού ζυγού μέσα από μια παιδευτική κίνηση που εστιαζόταν στο σχολείο, στο βιβλίο και στην γλώσσα.

Αναφέρθηκα ειδικά στην προσφορά τού Αδαμάντιου Κοραή και τού Ρήγα Φεραίου, δύο εμβληματικών προσωπικοτήτων τού Νεοελληνικού Διαφωτισμού, χρησιμοποιώντας στον λόγο μου και αποσπάσματα από το έργο των δύο διαφωτιστών.

Τόνισα ότι ο Κοραής συνέδεσε την ανάκτηση τής ελευθερίας τού Γένους των Ελλήνων με την παιδεία και τη γλώσσα. Τα βιβλία τού Κοραή, κυκλοφορούσαν λίγο πριν από την Επανάσταση σε όλη την Ελλάδα και οι Πρόλογοι στις εκδόσεις του, οι περίφημοι «Αὐτοσχέδιοι Στοχασμοὶ περὶ τῆς ἑλληνικῆς παιδείας καὶ γλώσσης» ήσαν πηγή νουθεσίας, έμπνευσης, υπερηφάνειας και κίνητρα μαζί για την διεκδίκηση τής ελευθερίας και την δημιουργία ενός σύγχρονου ελληνικού κράτους με ευρωπαϊκό χαρακτήρα.

Εξήρα την σημασία τού κύριου έργου τού Ρήγα, των τεσσάρων πολιτικού – εθνεγερτικού περιεχομένου δημοσιευμάτων του που συνθέτουν από κοινού ένα «επαναστατικό μανιφέστο»: α) μια προκήρυξη· β) μια διακήρυξη των «Δικαίων τού Ανθρώπου· γ) ένα σχέδιο Συντάγματος· και δ) τον Θούριο. Αυτό το μανιφέστο είναι μια πολιτική σύλληψη τού Ρήγα για την δημιουργία μιας Βαλκανικής Ομοσπονδίας, για την ακρίβεια μιας Ελληνικής Δημοκρατίας που θα αποτελούσε ένα κράτος με πολυεθνικό διαβαλκανικό χαρακτήρα, το οποίο απεικονίζεται στην γνωστή Χάρτα τής Ελλάδος τού Ρήγα.

Στον επίλογο τής ομιλίας μου τόνισα ότι:

«Η 25η Μαρτίου είναι μεγάλη γιορτή τού Ελληνισμού και τής Ορθοδοξίας, η μεγαλύτερη, γιατί η Επανάσταση τού ’21 είναι η ανάσταση τού Γένους των Ελλήνων, η Παλιγγενεσία. Κι επιμένω στην έννοια τού Γένους, γιατί η ιδεολογία τού Γένους (η Ρωμιοσύνη και η Ορθοδοξία), η οποία κυριάρχησε και οδήγησε στην νικηφόρο έκβαση τού Αγώνα, πλούτισε τον Ελληνισμό και με δύο καίριες έννοιες : την έννοια «Ομο-γενής» και την έννοια «Διδάσκαλος τού Γένους». Κι ας μη ξεχνάμε, μιλώντας για Διαφωτισμό, πως οι περισσότεροι από τους διδάσκαλους τού Γένους ήταν ιερωμένοι (ιερομόναχοι, παπάδες, επίσκοποι, πατριάρχες), όπως και μερικοί ένοπλοι αγωνιστές όπως ο Αθανάσιος Διάκος ή ο Παπαφλέσσας. Ας αναφέρουμε, επ’ ευκαιρίᾳ, ότι το Πανεπιστήμιο, το Πανεπιστήμιο Αθηνών, ήταν αυτό που πρωτοστάτησε στον εορτασμό τής επετείου τής 25ης Μαρτίου, ήδη από την ίδρυσή του το 1837, και μάλιστα την ημέρα τού Ευαγγελισμού για να συνδεθεί με την μεγάλη χριστιανική εορτή τής Παναγίας, ἀτυπα αρχικώς, αλλά πανηγυρικά με μεγάλη λαϊκή συμμετοχή και αγωνιστών που ζούσαν ακόμη. Από την επόμενη χρονιά, το 1838, καθιερώθηκε και επισήμως με διάταγμα τοῦ Ὀθωνος που περιλαμβάνει: «Θεωρήσαντες ὅτι ἡ ἡμέρα τῆς 25ης Μαρτίου, ἐπιλαμπὴς ὡς ἡμέρα τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, εἶναι τοιαύτη καὶ ὡς ἡμέρα ἐνάρξεως τοῦ ὑπὲρ τὴς ἀνεξαρτησίας ἀγῶνος τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, καθιεροῦμεν τὴν ἡμέραν ταύτην εἰς τὸ διηνεκὲς ὡς ἡμέραν ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΟΡΤΗΣ.»

Με την σημερινή ομιλία μου, Κυρίες και Κύριοι, προσπάθησα να δείξω πόσο καθοριστικές είναι οι δυνάμεις τού πνεύματος —η γλώσσα, η χριστιανική πίστη, οι αξίες, η παράδοση, η ιστορία, η παιδεία και η εκπαίδευση— στους μεγάλους αγώνες ενός Έθνους και πώς οι δυνάμεις τής ψυχής και τού πνεύματος μετασχηματίζονται σε δυνάμεις εθνικού παλμού, αγωνιστικότητας και θυσίας για την διεκδίκηση τής Ελευθερίας, όπως συνέβη με την Επανάσταση τού 1821. Αυτή την επέτειο εορτάζουμε σήμερα στον περικαλή χώρο τού Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στο ιστορικό αυτό Πανεπιστήμιο, το οποίο εφέτος εορτάζει την εκατονταετηρίδα του, τα 100 χρόνια πολύτιμης προσφοράς παιδείας και επιστήμης που τιμούν το ίδιο το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και την πατρίδα μας.»