English - Under Construction
βιογραφικόδραστηριότηταετυμοπερίεργαγνωστά έργαεργογραφίαάρθρα/μελέτεςοπτικοακουστικό υλικό
επιφυλλίδαεπικαιρότηταλεξιλόγιοεπικοινωνία
| Share
  
 

Ετυμολογικό Λεξικό τής Νέας Ελληνικής Γλώσσας.


ΠΡΟΛΟΓΟΣ Α’ ΕΚΔΟΣΗΣ
Αξιωθήκαμε να δώσουμε στη δημοσιότητα ένα ακόμη μείζονος σημασίας λεξικογραφικό απόκτημα: ένα ειδικό «Ετυμολογικό Λεξικό τής Νέας Ελληνικής. Ιστορία των λέξεων». Θεωρούμε ότι αυτής τής «ολιστικής» σύλληψης, αυτής τής δομής, αυτής τής πληρότητας, αυτής τής έκτασης, αυτής τής τεκμηρίωσης και –γιατί όχι;– αυτής τής ποιότητας Ετυμολογικό Λεξικό τής Νέας Ελληνικής δεν έχει να παρουσιάσει ακόμη η ελληνική βιβλιογραφία. Αυτό το –ουσιαστικό– κενό έρχεται να πληρώσει το παρόν Λεξικό.
Δείτε ολόκληρο τον πρόλογο τής Α' Έκδοσης εδώ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ Β’ ΕΚΔΟΣΗΣ
Είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό ότι σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα από την Α΄ έκδοση τού Ετυμολογικού Λεξικού τής Νέας Ελληνικής προκύπτει ανάγκη για δεύτερη έκδοση. Η ενθάρρυνση συνίσταται στην ανταπόκριση και τη γενικότερη απήχηση ενός τέτοιου έργου στο αναγνωστικό κοινό. Αισθανόμενοι το βάρος αυτής τής ανταπόκρισης, κρίναμε ότι δεν θα έπρεπε να προβούμε σε απλή ανατύπωση τού Λεξικού με διορθώσεις, αλλά σε βελτιώσεις αυτονόητες για κάθε έγκυρο επιστημονικό έργο.
Δείτε ολόκληρο τον πρόλογο τής Β' Έκδοσης εδώ

Δείτε περισσότερα για το Ετυμολογικό Λεξικό τής Νεας Ελληνικής εδώ
 

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ

Ετυμολογία είναι η αναζήτηση «τού ετύμου», τής αληθούς δηλ. προέλευσης μιας λέξης ως προς τη μορφή και τη σημασία της, ανιχνεύοντας τις μεταβολές που έχει υποστεί στο πέρασμα τού χρόνου. Όσο ισχύει ότι ο άνθρωπος «φύσει τοῦ εἰδέναι ὀρέγεται», άλλο τόσο φαίνεται να ισχύει και ότι οι ομιλητές μιας γλώσσας επιθυμούν κατά κανόνα να γνωρίζουν από πού «βγαίνουν» αυτές ή εκείνες οι λέξεις που χρησιμοποιούν στην επικοινωνία τους. Έτσι, όλοι συλλαμβάνουμε τον εαυτό μας να διατυπώνει υποθέσεις για την προέλευση μιας λέξης που μας κάνει εντύπωση. Αναζητούμε δηλαδή, στην πραγματικότητα, την αρχική σημασία, την πηγή τής λέξης. Και επειδή αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο ακόμη και για τους ειδικούς, ακούμε να διατυπώνονται παρερμηνείες (στην επιστήμη τις λέμε παρ-ετυμολογίες) για την προέλευση αυτής ή εκείνης τής λέξης. Απλοϊκά τις περισσότερες φορές και δικαιολογημένα (αφού στην πράξη μπαίνουμε να κολυμπήσουμε στα βαθιά νερά τής γλωσσικής επιστήμης) διατυπώνουμε –ενίοτε και καθιερώνουμε– εμπειρικές ερμηνείες που αντλούμε συνήθως από μερικά πραγματικά στοιχεία τής χρήσης και από επανερμηνεία τής ίδιας τής σημασίας μιας λέξης. Έτσι ακούγεται π.χ. ότι το παντελόνι προέρχεται από το «πάντα λειώνει», η ομπρέλα από το «όμβρε (βροχή) έλα», το άνθρωπος από το «άνω θρώσκει» (το ον που κοιτάζει επάνω εν αντιθέσει προς τα ζώα)! Το ίδιο συμβαίνει και με άλλες τέτοιες παρετυμολογίες που όλοι έχουμε κατά καιρούς ακούσει. Συχνά μάλιστα αυτό συμβαίνει και σε σχέση με ξένες λέξεις που, επειδή ομοηχούν σε κάποιον βαθμό με αντίστοιχες ελληνικές, θεωρούνται και αυτές παρετυμολογικώς ότι προέρχονται από την Ελληνική, ενώ πρόκειται –κατά κανόνα– για λέξεις που έχουν απλώς κοινή καταγωγή με την Ελληνική (ανάγονται στην ίδια ρίζα).

Δείτε ολόκληρη την Εισαγωγή εδώ

1. ΤΑ ΛΗΜΜΑΤΑ

Το Ετυμολογικό Λεξικό περιέχει ολόκληρο το βασικό λεξιλόγιο τής Νέας Ελληνικής. Κάθε λέξη τού λεξικού, ό,τι ονομάζεται λήμμα, είναι διαρθρωμένη έτσι ώστε να γίνεται φανερή η σύνδεσή της με λέξεις τής ίδιας ετυμολογικής οικογένειας (οι οποίες κατά κανόνα αποτελούν χωριστά λήμματα, π.χ. λεχώνα, λέσχη, λόχμη, λόχος) και με τα άμεσα παράγωγα ή σύνθετά της (τα οποία κατά κανόνα καταχωρίζονται στο ετυμολογικό πεδίο, π.χ. λίπος: λιπαίνω, λίπανση, λιπαντής, λιπαντικός, λιπίδιο, λιπαρός, λίπωμα – λιπο-αναρρόφηση, λιπο-διάλυση, λιπο-κύτταρο κ.ά.). Υπάρχουν χωριστά λήμματα για τα κυριότερα γραμματικά και λεξικά προθέματα (π.χ. α- στερητικό, έ- συλλαβική αύξηση, ημι- λεξικό πρόθεμα, αλεξι- λεξικό πρόθεμα), καθώς επίσης για τα παραγωγικά τέρματα και τα λεξικά επιθήματα (π.χ. -ανός, -ικός, -ένιος, -ώδης, -ών -ούσα -όν), εκτός από εκείνα που εντάσσονται στο ετυμολογικό πεδίο τής λέξης από την οποία προέρχονται (π.χ. τα λεξικά επιθήματα -λέγω, -λόγος είναι εντεταγμένα στο λήμμα λέγω). Ενώ κατά κανόνα δεν λημματογραφούνται κύρια ονόματα ή τοπωνύμια, έχουν εξαιρεθεί μερικές περιπτώσεις κατά τις οποίες το κύριο όνομα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα και έχει δώσει πολλά παράγωγα και σύνθετα (π.χ. Ελλάδα, Αθηνά, Γαλλία, Κρήτη, Κύπρος). Επίσης, δεν ετυμολογούνται στερεότυπες φράσεις εκτός ορισμένων εξαιρετικών περιπτώσεων (π.χ. μέτρον άριστον στο λ. μέτρο).

Δείτε ολόκληρη τη Δομή τού Λεξικού εδώ


Δείτε τον Οδηγό Ανάγνωσης Λημμάτων εδώ



« επιστροφή

 

2009 - 2017 | | |  RSS |
 
Powered by Webiz